Олень. В. И. Удыгир
Текст записан в пос. Кислокане в 2008 г. в экспедиции под руководством О. А. Казакевич. Валентина Иннокентьевна рассказывает, что раньше жизнь эвенков сильно зависила от оленей.
Видеозапись:
текст
(1) Уто̄лэ-тэ эhӣ-дэ орордӯйӣ hердӯтын, hе̄рватын минэфкӣл эдэвэр hокордэ... hокормӣ тарво оронэ, бакада̄тын, бакада̄вэр. (2) Умукон кэргэндӯ орортын hердӯтын hунңту экуртын hамэлкӣтын. (3) Гедӯ кэргэндӯ hунңту оронңӣтын hамилкин. (4) Хэгды, кэтэ оросӣл эвэнкӣл hутэлдӯвэр анаңилэтын эңкӣтын, бӯңкӣтын нямисанэ. (5) Если куңакан кутуси, куңакан кутуси биhикин, орорин балдылифкӣл. (6) Кутуйэ асиндӯ эфкӣл балдырэ. (7) Уто̄лэптыдӯ энинңэhэ акинин бисо̄н Андрей Ефимович. (8) Орорин кэтэмэмэ бисо̄тын. (9) Таңуйэ асин, эфкӣ тандэ, албафкӣ тандямӣ (10) Дядаңилва, дядаңилдӯ илэлдӯ ороройи буңкӣн нулгӣктэвунэтын, дебдо̄тын. (11) Оронэ эңкӣн, ӣдэhэниңкӣн дебдо̄тын. (12) Бэлэңкӣтын нуңартын. (13) Бэлэдеңкӣтын нуңандӯн, орорвэн таhиктэденэ, монин-та таhиктэдеңкӣн. (14) Дяданил-кэ эвэнкӣл илэ̄ о̄дерэ? (15) hаңэдефкӣл депдо̄вэр, нулгиктэдедо̄вэр. (16) Эр-кэ оронэ асин эвэнки этон уто̄лэпти эмты инэ. (17) ӣлэ нуңан истян гиркумэт, олдосӣлдула̄ бирэлдула̄ олдомотто̄вэр, бэйңо̄лэ бултада̄вэр? (18) Эниңэhэ гундесэ̄н: (19) Акинми Андрей бусэн миндӯ дяпкун ирэксэвэ элдӯндайи о̄дав. (20) Нуңандӯн тэ̄ли-дэ умукон бисо̄н оронин. (21) Орон эвэнкӣдӯ элэдэ hэгди бэлэго. (22) Тэтигэйэ буфки ирэксэдукпи, дептилэйэ. (23) Ируктэфкӣ илэлвэ, толгокӣлвэтын. (24) Уюсэктэфкӣл. (25) Нулгӣктэфкӣл. (26) Орон эвэнкӣдӯ hэгди бэлэго. (27) Всё.
аннотированный текст
utōlətə | əhīdə | orordūjī | herdūtin | hērwatin | minəfkīl | ədəwər | hokordə | hokormī | tarwo | oronə | bakadātin | bakadāwər |
utōlə=tə | əhī=də | oro-r-dū-jī | he-r-dū-tin | hē-r-wa-tin | minə-fkī-l | ə-də-wər | hokor-də | hokor-mī | tar-wo | oron-ə | baka-dā-tin | baka-dā-wər |
прежде=FOC | сейчас=FOC | олень-PL-DATLOC-RFL | ухо-PL-DATLOC-PS3PL | ухо-PL-ACC-PS3PL | порезать-PHAB-PL | NEG-CVPURP-RFL.PL | потерять-PNEG | потерять-CVCOND | тот-ACC | олень-ACCIN | найти-CVPURP-3PL | найти-CVPURP-RFL.PL |
umukon | kərgəndū | orortin | herdūtin | huntu | əkurtin, | haməlkītin |
umukon | kərgən-dū | oro-r-tin | he-r-dū-tin | huntu | əku-r-tin, | haməlkī-tin |
один | семья-DATLOC | олень-PL-PS3PL | ухо-PL-DATLOC-PS3PL | другой | что-PL-PS3SG | отметка-PS3PL |
gedū | kərgəndū | hunŋtu | oronŋītin | hamilkin |
ge-dū | kərgən-dū | hunŋtu | oron-ŋī-tin | hamilki-n |
другой-DATLOC | семья-DATLOC | другой | олень-INDPS-PS3PL | отметка-PS3SG |
həgdi | kətə | orosīl | əwənkīl | hutəldūwər | anaŋilətin | əŋkītin | būŋkītin | ńamis’anə |
həgdi | kətə | oro-sī-l | əwənkī-l | hutə-l-dū-wər | ana-ŋi-l-ə-tin | ə-ŋkī-tin | bū-ŋkī-tin | ńamis’an-ə |
большой | много | олень-ADJ-PL | эвенк-PL | ребенок-PL-DATLOC-RFL.PL | вещь?-INDPS-PL-ACCIN-PS3PL | что-PSTITER-3PL | дать-PSTITER-3PL | важенка-ACCIN |
əsli | kuŋakan | kutuśi | kuŋakan | kutuśi | bihikin | ororin | baldilifkīl |
əsli | kuŋakan | kutu-śi | kuŋakan | kutu-śi | bi-hiki-n | oro-ri-n | baldi-li-fkī-l |
если | ребенок | удача-ADJ | ребенок | удача-ADJ | быть-CVCOND-3SG | олень-PL-PS3SG | вырасти-INCH-PHAB-PL |
kutujə | asindū | əfkīl | baldirə |
kutu-jə | asin-dū | ə-fkī-l | baldi-rə |
удача-ACCIN | NEG-DATLOC | NEG-PHAB-PL | вырасти-PNEG |
utōləptidū | əninŋəhə | akinin | bis’ōn | andrej | jefimowič |
utōlə-pti-dū | ənin-ŋəhə | akini-n | bi-s’ō-n | andrej | jefimowič |
прежде-ATR.TEMP-DATLOC | мать-DEADREL | старший.брат-PS3SG | быть-PST-3SG | Андрей | Ефимович |
ororin | kətəməmə | bis’ōtin |
oro-ri-n | kətə-məmə | bi-s’ō-tin |
олень-PL-PS3SG | много-AUGM | быть-PST-3PL |
taŋujə | aśin | əfkī | tandə | albafkī | tand'amī |
taŋu-jə | aśin | ə-fkī | tan-də | alba-fkī | tan-d'a-mī |
счет-ACCIN | NEG | NEG-PHAB | сосчитать-PNEG | не.мочь-PHAB | сосчитать-IPFV-INF |
d'a | d'adaŋilwa | d'adaŋildū | iləldū | ororoji | buŋkīn | nulgīktəwunətin, | dʒəbdōtin |
d'a= | d'adaŋi-l-wa | d'adaŋi-l-dū | ilə-l-dū | oro-r-o-ji | bu-ŋkī-n | nulgī-ktə-wunə-tin, | dʒəb-dō-tin |
SLIP | бедный(безоленный)-PL-ACC | бедный(безоленный)-PL-DATLOC | человек-PL-DATLOC | олень-PL-ACCIN-RFL | дать-PSTITER-3SG | кочевать-DSPRS-CVINT-3PL | есть-CVPURP-3PL |
oronə | əŋkīn | i | īdəhəniŋkīn | d'əbdōtin |
oron-ə | ə-ŋkī-n | i= | īdəhəni-ŋkī-n | d'əb-dō-tin |
олень-ACCIN | что-PSTITER-3SG | SLIP | выбрать-PSTITER-3SG | есть-CVPURP-3PL |
bələŋkītin | nuŋartin |
bələ-ŋkī-tin | nuŋartin |
помочь-PSTITER-3PL | 3PL |
bələd'əŋkītin | nuŋandūn | ororwən | tahiktəd'ənə | mɔninta | tahiktəd'əŋkīn |
bələ-d'ə-ŋkī-tin | nuŋan-dū-n | oro-r-wə-n | tahi-ktə-d'ə-nə | mɔni-n=ta | tahi-ktə-d'ə-ŋkī-n |
помочь-IPFV-PSTITER-3PL | 3SG-DATLOC-PS3SG | олень-PL-ACC-PS3SG | гнать-DSPRS-IPFV-CVSIM | RFL-PS3SG=FOC | гнать-DSPRS-IPFV-PSTITER-3SG |
d’adanilkə | əwənkīl | ilə̄ | ōd'ərəØ |
d’adani-l=kə | əwənkī-l | ilə̄ | ō-d'ə-rə-Ø |
бедный(безоленный)-PL=FOC | эвенк-PL | куда | стать-IPFV-NFUT-3PL |
haŋəd'əfkīl | d'əpdōwər | nulgīktəwur | nulgiktəd'ədōwər |
haŋə-d'ə-fkī-l | d'əp-dō-wər | nulgīktəwur= | nulgi-ktə-d'ə-dō-wər |
следовать-IPFV-PHAB-PL | есть-CVPURP-RFL.PL | SLIP? | кочевать-DSPRS-IPFV-CVPURP-RFL.PL |
ərkə | oronə | aśin | əwənki | əton | utōləpti | əmty | inə |
ər=kə | oron-ə | aśin | əwənki | ə-to-n | utōlə-pti | əmty | in-ə |
этот=FOC | олень-ACCIN | NEG | эвенк | не.стать-FUTCNT-3SG | прежде-ATR.TEMP | <неясная.форма> | жить-PNEG |
īlə | nuŋan | ist'an | girkumət | oldos’īldulā | birəldulā | oldomɔttōwər | bəjŋōlə | bultadāwər |
īlə | nuŋan | is-t'a-n | girku-mə-t | oldo-s’ī-l-dulā | birə-l-dulā | oldo-mɔ-t-tō-wər | bəjŋō-l-ə | bulta-dā-wər |
куда | 3SG | достичь-FUTCNT-3SG | ходить-ATR-ADVZ | рыба-ATR-PL-LOCALL | река-PL-LOCALL | рыба-VBLZ.HUNT-DUR-CVPURP-RFL.PL | зверь-PL-ACCIN | охотиться-CVPURP-RFL.PL |
əńiŋəhə | guńd'əs’ə̄n |
əńi-ŋəhə | guń-d'ə-s’ə̄-n |
мать-DEADREL | сказать-IPFV-PST-3SG |
akinmi | andrej | bus’ən | mindū | d'apkun | irəksəwə | əldundaji | ōdaw |
akin-mi | andrej | bu-s’ə-n | min-dū | d'apkun | irəksə-wə | əldunda-ji | ō-da-w |
старший.брат-PS1SG | Андрей | дать-PST-3SG | 1SG-DATLOC | восемь | шкура-ACC | покрышка-ACC.RFL | сделать-CVPURP-1SG |
nuŋandūn | tə̄lidə | umukon | bis’ōn | oronin |
nuŋan-dū-n | tə̄li=də | umukon | bi-s’ō-n | oroni-n |
3SG-DATLOC-PS3SG | тогда=FOC | один | быть-PST-3SG | олень-PS3SG |
oron | əwənkīdū | ələdə | hək | həgdi | bələγo |
oron | əwənkī-dū | ələdə | hək | həgdi | bələ-γo |
олень | эвенк-DATLOC | все.таки | SLIP | большой | помочь-NMLZ |
tətigəjə | bufki | irəksədukpi | d'əptiləjə |
təti-gə-jə | bu-fki | irəksə-duk-pi | d'əptilə-jə |
надеть-NMLZ-ACCIN | дать-PHAB | шкура-ABL-RFL | еда-ACCIN |
iruktəfkī | iləlwə | tolgokīlwətin |
iru-ktə-fkī | ilə-l-wə | tolgokī-l-wə-tin |
везти-DSPRS-PHAB | человек-PL-ACC | санка-PL-ACC-PS3PL |
ujus’əktəfkīl |
ujus’ə-ktə-fkī-l |
ездить.верхом-DSPRS-PHAB-PL |
nulgīktəfkīl, |
nulgī-ktə-fkī-l, |
кочевать-DSRPS-PHAB-PL |
oron | əwənkīdū | həgdi | bələγo |
oron | əwənkī-dū | həgdi | bələ-γo |
олень | эвенк-DATLOC | большой | помочь-NMLZ |
fs'o |
fs'o |
все |